تبلیغات
بانك جامع مقالات روانشناسی و مشاوره
 

 

  بانک جامع مقالات روانشناسی و مشاوره

روش تحقیق در روانشناسی صنعتی و سازمانی -قسمت دوم

  • تاریخ : سه شنبه 20 بهمن 1388
  • نظرات

 

 

● کنترل

هر مطالعه ای توضیحات ممکن بسیاری برای حصول نتایج را بیان می کند. کنترل روشی را پیشنهاد می کند که به محققان اجازه می دهد که برای رد کردن توضیحات معنی برای نتایج متفاوت با فرضیه ها آنها آزمون هایی را بکار گیرند. برای مثال: شاید ما بخواهیم بفهمیم آیا حقوق بر میزان

علاقه شغلی تاثیر گذار است یا نه؟ ما می توانستیم تعدادی از کارکنان شرکت های متفاوت را به کار بگیریم و از آنها به پرسیم که میزان درآمد آنها و میزان علاقه شغلی آنها چه قدر است. ممکن بود که ما می فهمیدیم که حقوق بیشتر موجب علاقه شغلی زیادتر است. به هر حال با ترتیب دادن این طراحی متغیرهای کنترل نشده ای زیادی وجود دارند که ممکن بود علت واقعی علاقه شغلی باشند. برای مثال: شاید مردم حقوق بالا در مشاغل متفاوتی از مردم کم حقوق هستند.اگر تمامی مردم حقوق بالا ورزشکار حرفه ای باشند و مردم کم درآمد کارمندان فروش در این حالت این نتیجه گیری که در آمد عامل علاقه است مشکل خواهد بود. زیرا نوع شغل کنترل نشده بود. این یک توضیح ممکن دیگر برای نتایج است.


-کنترل با شماری از روش ها قابل دست رسی است.

بیشترین قسمت هم شامل ثابت گیری هم شامل طبقات متنوع به صورت منظم از یک یا چند متغیر است.

- در مثال: سطح درآمد ما ممکن است کهنوع شغل را ثابت بگیریم که با محدود کردن مردم فقط در یک سطح شغلی همراه است.اگر افرادتحت مطالعه همگی در یک شغل مشابه و همسان باشند نوع شغل نمی تواند در نتایج نقش داشته باشد.زیرا این شغل کنترل شده بود .همچنین ما می توانیم شغل را از طریق روش متغیر منظم کنترل کنیم. افراد مورد مطالعه می توانند از میان کسانی که در آمد برابر دارند اما در مشاغل مختلف هستند اتخاب شوند. برای مثال: یک مطالعه ممکن است به گروه های مختلفی از هنرمندان و ورزشکاران محدود باشد که دارای درآمد ثابت و یکسانی هستند.

- کنترل در آزمایش ها می تواند با بهره گیری از گروه کنترل حاصل شود. یک گروه کنترل مجموعه ای از افراد است که حالت و دستکاری متفاوتی از گروه آزمودنی دریافت می کنند. در تعیین اثر بخشی برنامه آموزشی گروهی که آموزش را دریافت نکرده نسبت به گروهی که آموزش دیده است گروه کنترل نامیده می شود. گاهی اوقات گروه کنترل می تواند تحت اعمال متغیرهای ویژه مورد نظر کنترل واقعشود. برای مثال: در مطالعه آموزش ممکن است که آموزش اثر معنی دار و مهمی نداشته باشد. یا دارای اثر هاثورن باشد. یک فرد که میداند تحت آموزش است شاید عملکرد خود را به این جهت بهبود بخشد ک به جای بهبود مهارت تلاش خود را افزوده باشد. این مهم است که بدانیم که چه هنگام این اتفاقات می افتد زیرا اگر این تاثیری را در بر نداشته باشد دیگر نیازی به این نیست که یک شخص تحت آموزش وقت گیر و پر هزینه قرار گیرد گروه کنترل می تواند یک آموزش دروغین و غیر واقعی را برای کنترل وقوع اثر هاثرون دریافت کند. اگر عملکرد کسانی که به آنها گفته شده که آموزش دیده اند اما آموزش واقعی خیلی کمی را دریافت کرده باشند به خوبی گروه آموزش دیده باشد محقق خواهد دانست که آموزش نتایج مورد نظر خود را بدست نیاورده است. آزمایش های آزمایشگاهی در روانشناسی ص/س بکار گرفته می شوند. زیرا آنها یک کنترل بسیار قوی بر روی متغیر های بسیاری ایجاد می کنند که ممکن است بر روی نتایج اثر داشته باشند.

اگر چه آنها ممکن است فقدان تعمیم پذیری مطالعه میدانی را داشته باشند یک محقق ممکن است این گرایش بیشتر کنترل شده را انتخاب کند.

شروع شدن یک تحقیق با موضوع های جدید در آزمایشگاه یک امر رایج است. بنابراین یک محقق آیا تحت شرایط کنترل شده شدید یک فرضیه تایید میشود. اگراین موضوع اتفاق بیفتد می توان مطالعات میدانی را برای مطمئن شدن از تعمیم یابی نتایج به شرایط غایی در سازمان پیگیری کرد.

● گماردن تصادفی و انتخاب تصادفی

تصادف فرایندهایی را پیشنهاد میدهد که تاثیرات سیستماتک را بر روی چگونگی تلقی شدن آزمودنی ها بر طرف کرده

- کلمه تصادفی به دو شیوه در تحقیق استفاده شده است:گماردن تصادفی و انتخاب تصادفی.

گماردن انتخابی: هنگامی اتفاق می افتد که افراد به حالت های گوناگون رفتاری یا طبقات یک متغیر مستقل در یک روش غیر نظام مند تقسیم شده اند.و به این معنی است که هر فردی در مطالعه ای یک شانس برای تخصیص یابی به هر حالتی برخوردار است. در مطالعه آموزش هر کارکنی که شرکت کرده یک شانس برابر برای گمارده شدن در گروه آموزشی و چه در گروه کنترل را دارد. فرایند تعیین شدن یا تصادفی یک معنی برای کنترل کردن متغیرهای فردی است که در مطالعه تاثیر گزار نیستند این اشاره شده است که به صورت متوسط افرادی که در هر دو گروه هستند در ویژگی هایشان کم و بیش هم ارز و متعادل می شوند. برای مثال: آنها تقریبا باید در موارد سن و سال توانی انگیزه و دوره تصدیشان مشابه باشند.

- گزینش تصافی:به معنی گزینش افراد پژوهش به وسیله روش غیر نظام مند که به افراد این امکان را می دهد که شانسی برابر برای شرکت در پژوهش داشته باشند. اگر محقق قصد استخراج دقیق نتایج را در رابطه با تمام گروه مورد نظر داشته باشد.گزینش تصادفی مهم است. اگر هدف مطالعه پی بردن به اینکه کارکنان یک سازمان معین چه اساسی درباره شغل های خودشان دارند باشد و مطالعه تمامی افراد سازمان شدنی نباشد. این بسیار مهم است که مطمئن باشیم که گروه انتخابی یک نمونه تصادفی است. از جهت دیگر: مطالعه خطرپذیری بر روی کارکنان که اساس مشابهی درباره شغلشان ندارند که البته اکثریت کارکرد کارکنان به همین گونه است را هدایت می کند. بررسی کردن سطحی از یک سازمان بزرگ و فقط خواستن نظر و دیدگاه مدیران برجسته این یک عقیده خوب نخواهد بود.

احتمالا اساس آن ها منعکس کننده و تجسمی از کارکنان آن ها در سطوح پایین نیست.

- تخصیص اتفاقی به صورت یک معنی کنترل

یعنی افراد گروه ها می تواند در متغیرهایی مطالعه نشده اند با یکدیگر هم ارز و متعادل باشند استفاده شده است.

این یک معنی قدرتمند از کنترل مورد استفاده در مطالعات آزمایشگاهیهمانند مثال مطالعه آموزش است.

گزینش اتفاقی تعمیم پذیری را به وسیله انتخاب کردن نمونه افرادی که بیان گر افراد جامعه مورد نظر هستند بیشتر می کند. شاید گزینش تصادفی به معنی انتخاب کردن یک نمونه از تمام کارکنان یک سازمان معین یا از تمام افرادی که در یک کشور کار می کنند باشد.

● اشتباه کردن متغیرها

هنگامی به وجود می آید که دو یا چند متغیر از طریق راه هایی با هم به صورت پنهانی رابطه داشته باشند که نتایج را از یکی از آنها استخراج کرد. برای مثال: سن و سال ممکن است با دوره تصدی اشتباه شود.( چه مدت مردم متصدی شغل خود هستند). زیرا یک فرد بدون صرف عمر خودنمی تواند در شغلشمدت زیادی مانده باشد. یک فرد ۲۵ ساله نمی توان ۲۰سال در یک کار اشتغال داشته باشد. اگر ما یافته بودیم که سن و سال با عملکرد شغلی مربوط شده بود ما نمی توانیم مطمئن باشیم که این دوره تصدی شغلی نبوده است که متغیر مهم بوده است.ممکن که سن و سال فقط از این جهت که یک کارمند مسن تردوره تصدی بیشتری دارد با عملکرد شغلی مرتبط شود. در کارهای فروش کارمزدی و کمیسیونی.درآمد بوسیله عملکرد شغلی تعین شده است. کارکنانی که محصولات بیشتری بفروشند درآمد بیشتری دارند این وضعیت موجب درآمد و عملکرد میشود. اگر ما بخواهیم که هر دو متغیر مورد نظر را رابطه دهیم ما به راحتی نمی توانیم بفهیم کهکدام یک دلیل خشنودی شغلی است. اغلب اوقات روش کنترل را می توان در زمینه متغیر های غیرمغشوش بکار برد. برای مثال: ما ممکن است اتصال سنی-عملکردی را فقط در یک نمونه از افراد تازه مورد بررسی قرار دهیم.کنترل به وسیله محدود کردن مطالعه به آن افراد به همراه رفتار شغلی تقریبا مشابه یک علاج موثر را خواهد داشت. شاید ما اتصال خوشنودی-عملکردی را به وسیله محدود کردن مطالعه به کارکنانی که در سیستمهای مشاغل کارمزدی و دیگر کارهای درآمد برای عملکرد نیستند مورد مطالعه قرار میدهیم.

-روش های آماری همچنین میتوانند در زمینه کنترل برای اغتشاش متغیر ها بکار بروند. گرچه توضیح آن ها درتعقیب میدان و زمینه این کتاب است.روش های پیچیده زیادی اجازه کنترل آماری متغیرهای مغشوش کننده نا خواسته را می دهد.تحقیقات زیادی در متون روانشناسی ص/س به

آزمون برای تست کردن تاثیرات مغشوش سازی واختلالی متغیرها توجه خاصی مبذول داشته اند این اغلب اوقات ما را در فهم اینکه چرا دو متغیر مانند عملکرد و خشنودی با هم مرتبط شده اند یاری میکنند.

● طراحی های تحقیق

یک طرح تحقیق یک ساختار پایه ای از مطالعه معنی داراست.( طبقه بندی تحقیقات)

-طرح های تحقیق در طول یک دوره تکاملی که شامل اعمال اثر از شرایط (آزمایشگاهی) بر آنها که بصورت نسبی مشاهده منفعلانه افراد را در بر می گیرید قابلیت طبقه بندی شدن یافته اند. طرحهای تحقیقی مختلفی با داشتن ضعف ها و قوت های خود و به صورت استثنایی یک طراحی ویژه به ما اجازه استخراج داده های توصیفی پیرامونسوال تحقیقی را می دهد.

-برای رفع نیازهای زیادی استفاده متنوع طرح هایی که نتایج یکسانی تولید می کنند بکاره برده میشوند.

● آزمایش

یک آزمایش یک طرح است که در آن یک یا چند متغیر مستقل و یک یا چند وابسته همچونان یک تخصیص تصادفی افراد وجود دارد.

متغیر مستقل شامل دو یا چند مرحله یا حالت هایی از پدیده مورد نظر است. اینها نمونه هایی از مستقل در آزمایش های سازمانی هستند در طول

- مدت شیفت کار(به ساعت)

- طبقه های درآمد(به دلار)

- دسترسی یا عدم دست رسی به آموزش

- وضع یا عدم وضع اهداف شغلی

- متغیرهای وابسته سنجش می شود اما به وسیله محقق دستکاری نمی شود و گمان میرود که علت وقوع آن متغیر مستقل باشد. به صورت فراوانی متغیرهای وابسته که در تحقیق سازمانی مطالعه شوند موارد زیر را شامل می شود:

- فراوانی غیبت از کار

- خشنودی به همراه شغل

- عملکرد شغلی

- ترک شغل

آزمایش توسط دو فاکتور ویژه از سایر طراحی های متفاوت است.

۱) در یک آزمایش افراد به صورت تصادفی به یک یا چند حالت که نشان دهنده درجات مختلف متغیر یا متغیرهای مستقل هستند تخصیص میا بد. حتی در میان طرح های دیگر تحقیق ممکن است درجات مختلف متغیر وابسته مد نظر باشد. ولی یک آزمایش خوب تخصیص تصادفی دارد.

۲) در یک آزمایش درجات متغیر مستقل معمولا توسط محقق ایجاد میشوند. برای مثال: ممکن است یک محقق برنامه های آموزشی آزمایشی را طراحی کند.

به هر حال گاهی اوقات مراحل متغیر مستقل ممکن است به صورت طبیعی به وقوع بپیوندد. و محقق صرفا افراد را به مراحل تخصیص دهد. برای مثال: درون یک سازمان ممکن است برنامه های آموزشی در جریان باشد که محقق افراد را به صورت تصادفی به آنها تخصیص می دهد.

-تحقیقات زیادی در متون ص/س در آزمایشگاه ها اجرا می شوند.(کهن وشابورک). به هر حال آزمایش در شرایط طبیعی بیشتری بکار گرفته شده است.

آزمایش میدانی بجای آزمایشگاه درون سازمان بکار رفته است. آزمایش های میدانی زیادی که به این صورت بکار گرفته شده اغلب اوقات فقط قریب به آزمایش های واقعی هستند بنابراین آنها شبه آزمایش خوانده شده اند(کوک و کمپل ۱۹۷۹) در طراحی یک شبه آزمایشیک یا چند جنبهاز آزمایش واقعی مد نظر گرفته شده است.غالبا به طور همیشه برای مراحل متغیر مستقل تخصیص تصادفی وجود ندارد. در مطالعه آموزش اعضای یک گروه شاید برای یک آموزش معین میشوند در این هنگام اعضای دیگر برای کنترلبکار گرفته میشوند.

- تفاوت های مشاهده شده بین کارکنان آموزش دیده و آموزش ندیده شاید به دلیل فقدان تخصیص تصادفی ناشی از کار خود گروه نسبت به آموزش باشد.

- مزیت بزرگ آزمایش این است که به محقق اجازه استخراج نتایج علیتیرا می دهد.

- اگر آزمایش کاملا انجام شده باشد محقق می تواند به صورت مستدلی به این موضوع که متغیرمستقل علت متغیر وابسته است یقین داشته باشد. به هر حال اگر یک آزمایش درون آزمایشگاه اجرا شود محقق نمی تواند از تعمیم نتایج به میدان مطمئن باشد. با آزمایش های میدانی تعمیم پذیری بیشتر متحمل است.به هر حال حتی با آزمایش می توان توضیحات چاره گری را ارائه داد. اغلب متغیر مستقل با یک متغیر دیگر اشتباه گرفته می شود. برای مثال: شاید ما بخواهیم که تاثیر تعداد جلسات آموزش که کارکنان دریافت کرده را بر عملکرد شغلیشان تعیین کنیم. یک گروه ممکن است که ۵ جلسه داشته باشد و گروه دیگر ۱۰ جلسه . به هر حال زمان کل آموزش مغشوش گشته زیرا گروه دوم نسبت به اولی دو برابر زمان آموزشی دریافت کرده شما ممکن است زمان کل را به وسیله دو برابر کردن زمان آموزش گروه ۵ جلسه ای به اندازه زمان گروه ۱۰ جلسه ای کنترل کنید. متاسفانه حالا طول جلسات با تعداد آنها اشتباه شده است. چاره سازی تاثیرات طول جلسات تعداد جلسات و زمان کل آموزش می تواند مشکل باشد. شاید چندین آزمایش برای حصول جواب قطعی نیاز باشد.

● طراحی های زمینه یابی

طراحی زمینه یابی آسان ترین و ساده ترین روش برای بکارگیری طراحی های عمده است.

طراحی زمینه یابی یک کاربرد مجموعه از سوالات برای مطالعه یک یا چند متغیر مورد نظر است. سپس این سوالات ازپاسخ گر های نمونه در یک زمان مشخص پرسیده میشود.

زمینه یابی های زیادی به صورت پرسشنامه های کاغذ و قلم ارائه شده اند که پاسخ گر آنها را کامل و سپس به محقق تحویل می دهد. ابزارهای دیگر بکارگیری روش زمینه یابی کامپیوتر ها مصاحبه های رو در رو مصاحبه های تلفنی و حتی اینترنتی از طریق ایمیل یا شبکه جهانی وب هستند. در سال های اخیر گرایش مبتنی بر وب همانند ابزارهای زمینه یابی کارکنان در سازمان ها وجهملی وعوام پسند به خود گرفته است. بیشتر نسخه های عمومی و رایج زمینه یابی در بر می گیرنده جمع آوری تمامی داده ها (به صورت مستقیم). مستقیما از پاسخ گران هستند. ولی تعدادی مطالعه منابع اطلاعاتی دیگری را به خوبی بکار برده اند. برای مثال: محققی می تواند کارکنان را در رابطه با شغلشان و با گرفتن اطلاعات اضافی از سرپرستان و مباشران و یا همکارانشان زمینه یابی کند.

در اغلب مطالعات عملکرد شغلی اطلاعات عملکردی از سرپرستان و مباشران بهتر از کارکنانی که مورد مطالعه واقع شده اند به دست می آید. همچنین پرسش از مشتریان یا همکاران هم برای تهیه ارزیابی از عملکرد شغلی یک امر رایج است. برای مثال: بعضی رستوران ها از مشتریان می خواهند که کارت میزان سرویس و خدمات را پر کنند. که در واقع از نویسنده یا نویسندگان هویت مشخصی داشته باشند میتوان از آن به عنوان یک سنجش عملکرد استفاده کرد.

- زمینه یابی های زیادی دارای یک طراحی عرضیبه معنی اینکه تمامی داده ها در یک زمان معیین جمع آوری می شوند هستند.یک طراحی طولی روشی است که اطلاعات در بیش از یک زمان معیین جمع آوری می شوند. برای مثال: شاید یک زمینه یابی اطلاعاتی را از احساسات مردم درباره شغلشان هنگامی که انها تازه استخدامی هستند و عملکردشان هر یک سال بعد جمع آوری کند.با این طراحی پی بردن به اینکه ابا احساسات عملکرد شغلی بعدی را پیشبینی می کند امکان پذیر است. مطالعات زیادی از تغییر کارکنان به همراه مشخص کردن تغییر یک سال یا بیشتر بعد از اولین زمینه یابی طولی هستند. این جور از مطالعه هم زمینه یابی و هم یک نوع دیگر از اطلاعات را در بر میگیرد مشخص کردن از مدارک و سوابق سازمانی حاصل می شود. استفاده از طراحی زمینه یابی برای مطالعه پدیده های سازمانی دارای دو مزیت است.

۱) زمینه یابی یک راه سریع و نسبتا کم هزینه برای یافتن چگونگی اساس افراد در رابطه با شغلشان است.

۲) زمینه یابی ها معمولا به وسیله پرسش از کارکنان پیرامون شغل خودشان به کار گرفته می شوند. این به دان معنی است که تعمیم پذیری در این روش بر خلاف آزمایش های آزمایشگاهی یک مشکل بزرگ نیست.

ـ زمینه یابی دارای دو کاستی است:

۱) کارکنان همیشه منابع خوبی برای اطلاعات درباره متغیر مورد نظر نیستند. برای مثال: خود ارزیابی عملکرد شغلی معمولا بر توجه و علاقه کارکن مبتنی است(هریس و شاوبروک۱۹۸۸). به بیان دیگر افراد عملکرد شغلی خود را در حد زیاد براورد میکند.

۲) طبیعت مطالعه عرضی که از بیشترین زمینه یابی است استخراج نتایج پیرامون اینکه کدام متغیرها احتمالاعلت وقوع دیگر متغیرها بودند را دشوار می کند. برای مثال:شاید یک زمینه یابی از معلمان دریافت که گزارش انها از استرس شغلی با گزارش آنها از عملکرد شغلی مرتبط باشد. اما این یافته به تنهایی به ما نمی گوید که استرس دلیل عملکرد است عملکرد دلیل استرس است یا یک متغیر دیگر(همانند دوره تصدی شغلی) عامل هر دوی آنهاست.استفاده از طراحی طولی می تواند در استخراج نتایج علیتی کمک کننده تر باشد. مطالعات درباره احساسات کارکنان پیرامون مشاغل خود تغییر و تحول شغلی بعد را پیشبینی کرد. برای مثال: شواهد قانع کننده ای وجود دارد که بیان می دارد نگرش های افراد نسبت به شغلشان فاکتور علیتی در تغییر و تحول شغلی است.

- شاید بزرگترین مشکل در بکارگیری زمینه یابی ها اطمینان دادن از یک نرخ کافی جواب گویی است. نرخ و میزان پاسخگویی درصد میزان زمینه یابی شده کسانی است که با شرکت در مطالعه موافقت کردند.

- اگر نرخ پاسخ گویی فقط به علت درصد کم افرادی که مایل به تهیه اطلاعات هستند. کم باشد تعمیم پذیری نتایج زیر سوال میرود. بخصوص اگر نسبت تعیین درجه میانگین متغیر باشد. همانند میانگین انگیزه.

جواب گویی های این افراد کم شاید مشابه نظر کسانی که شرکت نکرده اند نباشد. روش ها برای افزایش نرخ پاسخ گویی در تحول و رشد هستند همانند روش انتخاب کردن از سوالات تهیه کننده ترس آور و فرستادن نامه های تذکر دهنده(فولر۱۹۸۸-کالتون۱۹۸۳)

منبع:روانشناسی صنعتی و سازمانی.تالیف پول ای.اسپکتور
ترجمه: محمد حسین متشرعی


ادامه مطلب




این صفحه را به اشتراک بگذارید